Psychologia dla zespołu hospicjum
Wybrane aspekty opieki nad chorym w domu
Materiały pomocnicze dla uczestników kursu dla wolontariuszy w Hospicjum im. ks. E. Dutkiewicza w Gdańsku. Lek. med. Jacek Kowalski
Śmierć zatraciła dzisiaj swój charakter sakralny. Stała się przedmiotem tabu, a ludzie czynią wszystko, aby przeszła niezauważona, by nie wytrącała z równowagi. A przecież smutek po stracie człowieka uzmysławia nam, że śmierć jest nadal nieodłącznym elementem życia wspólnoty poprzez rezultaty pracy tej osoby, jej dokonania zawodowe, przez to wszystko, co po sobie zostawia, poprzez pamięć jej słów i uczynków. Dzięki temu łatwiej jest otwarcie myśleć o własnej śmierci i stać się bardziej świadomym odpowiedzialności wobec przyszłych pokoleń. Dzięki temu sami możemy starzeć się z godnością.
Starość po polsku, Kasia Korewo
Czym jest dla Ciebie dom, Twój dom?
Dla większości z nas dom kojarzy się z bezpieczeństwem i spokojem. To słowo wywołuje pozytywne emocje. Wszędzie dobrze, ale najlepiej w domu - kto z nas tego nie zna ? Niestety, czasem jest inaczej...
Właśnie dom jest miejscem podstawowej opieki nad umierającym pacjentem. To właśnie w domu dzieją się niezwykłe rzeczy. Domowa opieka roztoczona nad Człowiekiem sprawia, że mamy wgląd w całokształt Życia. Zdjęcia dawno temu umieszczone w ramkach, obrazy będące świadkami wydarzeń i emocji opowiedzą nam o Życiu ...
Prośba o wizytę w domu jest zaproszeniem, jest równocześnie pozwoleniem na wejście w świat pacjenta, świat ten jest inny od naszego, nie jest gorszy ani lepszy, jest inny. l tę właśnie inność musimy uszanować.
W hospicjum domowym (HD) ciężar opieki nad chorym spoczywa w znacznym stopniu na bliskich, nasza pomoc jest wspomaganiem. Odwrotnie jest w hospicjum stacjonarnym (HS) - tutaj to pracownicy hospicjum częściej niż bliscy obcują z chorymi.
Na pierwszą wizytę idzie lekarz i to on prosi o pomoc pielęgniarkę, rehabilitantkę, duchownego, psychologa czy wolontariusza. Osoby te tworzą zespół terapeutyczny, którego celem jest ulepszenie komfortu życia w jego terminalnej fazie. Cel ten przyświeca Medycynie Paliatywnej.
Warto wiedzieć, że czasami musimy wytłumaczyć rodzinie, iż nie należy pacjenta do niczego zmuszać, że nie jest wskazane mówienie „Jedz, jedz, będziesz zdrowy". Warto też zrewidować swoje myślenie dotyczące słów: musieć, powinno się, chcieć.
„Pani doktor, czy sprowadzone przez nas z zagranicy ziołowe specyfiki zwalczą chorobę?" Czasami widzimy skutki opóźnienia podjęcia leczenia przeciwnowotworowego, które zastosowane dostatecznie szybko, może wydłużyć czas życia. Czasami dowiadujemy się o wizytach u bioenergoterapeutów. „Oddałabym wszystko, żeby móc odwrócić czas"... (Do rozważenia fragmenty Pisma Świętego - rozdział 38 Księgi Mądrości Syracha).
Dlaczego pacjent z hospicjum domowego trafia do hospicjum stacjonarnego?
Zdarza się, że przy najszczerszej chęci opiekowania się bliskim w domu rodzina nie jest w stanie podołać temu zadaniu, wtedy należy rozważyć pobyt w hospicjum stacjonarnym. „Oddałem tatę do hospicjum" - jeśli zastanowimy się nad tym zdaniem, to możemy jego brzmienie zrozumieć dwojako. „Oddałem, bo nie mogłem tacie zapewnić dostatecznej opieki, bo jest to ponad nasze siły, a tam mu będzie lepiej". „Oddałem i mam teraz wyrzuty sumienia, bo co teraz powiedzą sąsiedzi, znajomi? Będą na mnie patrzeć, jak na kogoś, kto nie chce się opiekować ojcem". Może się zrodzić myśl, że jest to grzech, choć oczywiście oddanie kogoś pod opiekę do hospicjum nie jest grzechem.
Gdzie jest lepiej - w hospicjum domowym czy stacjonarnym?
No właśnie, lepiej, ale dla kogo ? Dla pacjenta, dla rodziny, dla personelu...?
Rodzi się pytanie: czy mówić, że pacjent ma raka i jest u kresu życia? Mówić całą prawdę, część prawdy, wykręcać się od odpowiedzi, trochę skłamać czy zaprzeczać istnieniu choroby nowotworowej? Jedno jest pewne - kłamać nie możemy. Warto tu zastosować słowa profesor Krystyny de Walden-Gałuszko: pacjent ma prawo, ale nie ma obowiązku wiedzieć. Kwestia ta i tak wyjaśnia się przy łóżku pacjenta. Rzadko zdarzają się wizyty, gdzie wcześniej rodzina nas uprzedza, że „mama nie wie o raku i o tym, że pan jest z hospicjum". Dlaczego tak się dzieje? Może genezy takiego zachowania należy szukać w tym, z czym nam się kojarzy hospicjum? No właśnie, z czym się kojarzy hospicjum? Czyż nie z umieralnią ze śmiercią z cierpieniem, z lekiem, z płaczem, z bólem, z ... ? Skąd to się w nas bierze? Może ze strachu przed śmiercią, z lęku przed cierpieniem? Oczywiście, w hospicjum jest Śmierć, ale jest też Życie. Życia jest z dnia na dzień coraz mniej, ale szanujemy je i staramy się, by umierający Człowiek przeszedł jak najmniej cierpiąc. Stąd wzięło się hasło „Hospicjum to też Życie".
Co zrobić, gdy pacjent nie wie, że ma raka oraz jest u kresu swych dni, stan jego bardzo się pogorszył, a rodzina nie może się nim zajmować i konieczny jest pobyt w hospicjum stacjonarnym?
Zastanówmy się teraz nad naszym życiem. Dlaczego nad naszym? Bo to nam pomoże zrozumieć to, co czuje umierający. Czego byłoby mi żal, czego bałbym się odchodząc z tego świata? Wiedząc, że niewiele czasu mi zostało, co chciałbym zrobić z danym czasem?
Adam Asnyk
NA PAMIĄTKĘ
Na pamiątkę, żem chwil kilka
Żył w czarownych marzeń kole,
Że z nich jedna, jedna chwilka
Zostawiła wspomnień pole,
Na pamiątkę cóż zostanie ?
Na pamiątkę, żem przez ciemię
Drogi życia przeszedł wiernie
l bez skargi, jak przez róże,
Że nie zgięły mego czoła
Żadne wichry, żadne burze,
Na pamiątkę cóż zostanie?
Na pamiątkę natchnień rzewnych,
Com piastował w swojej duszy,
l tych kilku dźwięków śpiewnych,
Co wiatr uniósł i przygłuszy,
Na pamiątkę łez ukrytych,
Ideałów niezdobytych,
Na pamiątkę cóż zostanie?
